Avrupa Birliğinde (AB) kişi başına yıllık ortalama 177,8 kilo ambalaj atığı oluşuyor. Şimdi bu miktarı azaltmak amacıyla 12 Ağustos’tan itibaren yeni düzenlemeler yürürlüğe girecek.
Yeni kurallar, ambalajlarda kullanılan kimyasallara yönelik kısıtlamalardan, 2030 yılında yürürlüğe girecek tek kullanımlık plastik yasaklarına kadar geniş bir yelpazede yer alıyor.
Günlük hayatta ne değişecek?
Yeni ambalaj kurallarının ilk bölümü 12 Ağustos’ta yürürlüğe girecek. Gıda ambalajlarında PFAS kullanımına yönelik yasaklar başlayacak. “Sonsuz kimyasallar” olarak bilinen PFAS, ambalaj yüzeyinin yağ, su ve leke geçirmesini önlemek amacıyla eklenen sentetik ve doğada kaybolmayan bir madde.
Buna göre günlük yaşamda sırayla şu değişiklikler meydana gelecek:
12 Şubat 2027’de kafe ve restoranlar, müşterilerine kendi kahve kupalarını veya yemek kaplarını getirme seçeneği sunmak zorunda olacak.
12 Şubat 2028’de zincir restoran ve kafe işletmeleri tek kullanımlık yerine yeniden kullanılabilir bardaklar sunmakla yükümlü hâle gelecek.
12 Şubat 2029’da polistiren köpükten üretilen fast food ve paket servis kapları yasaklanacak. Ayrıca havalimanlarında valizlerin streç filmle sarılması uygulaması sona erecek.
2030’da ise planlanan yasakların önemli bölümü yürürlüğe girmiş olacak. Hafif plastik poşetler, taze meyve-sebze ambalajlarında kullanılan bazı plastik ürünler ve restoranlarda yerinde tüketimde kullanılan tüm tek kullanımlık plastik ambalajlar yasaklanacak. Ayrıca en az yüzde 70 oranında geri dönüştürülebilir olmayan ambalajların satışına da izin verilmeyecek.
Düzenlemelerin hedefi ne?
AB’nin nihai hedefi, ambalaj atıklarını 2040 yılı itibarıyla 2018 seviyelerine kıyasla en az yüzde 15 azaltmak.
Avrupa İstatistik Dairesi (Eurostat) verilerine göre ambalaj atıkları 2021 yılına kadar sürekli artış gösterirken, sonraki iki yılda düşüş kaydetti. Ancak daha güncel veriler henüz yayınlanmış değil.
Süpermarketlerde neler değişecek?
Gıda ambalajlarında Çarşamba gününden itibaren PFAS olarak bilinen “sonsuz kimyasallar”ın kullanımı yasaklanıyor. Su ve yağa karşı dayanıklılık sağladıkları için birçok tek kullanımlık ambalajda kullanılan PFAS’ın kanser riskini artırabileceği ve doğurganlığa zarar verebileceği belirtiliyor.
2030’dan itibaren kasalarda verilen hafif plastik poşetler yasaklanacak. Taze meyve ve sebzeler için kullanılan plastik ağlar, poşetler ve kutular da aynı kapsamda olacakFotoğraf: Benjamin Nolte/dpa/picture-alliance
Sağlığa zararlı Bisfenol A (BPA) kullanımı daha önce yasaklanmıştı. Ancak meyve, sebze ve balık konservelerinin raf ömrünü uzatan bazı kaplamalar için tanınan istisna Temmuz 2028’e kadar devam edecek.
2030’dan itibaren kasalarda verilen hafif plastik poşetler yasaklanacak. Taze meyve ve sebzeler için kullanılan plastik ağlar, poşetler ve kutular da aynı kapsamda olacak.
Ayrıca birden fazla içecek kutusu veya şişesinin plastik filmle bir arada tutulmasına izin verilmeyecek. Ancak taşıma zorunluluğu bulunan durumlarda istisna uygulanabilecek. Kâğıt veya diğer malzemelerden üretilen ambalajlar ise kullanılmaya devam edilebilecek.
Kafe, restoran ve otellerde değişiklikler
Kafe, restoran ve oteller de tek kullanımlık plastik kullanımını aşamalı olarak bırakacak.
Kaplamalı kâğıt bardak ve kutular kullanılmaya devam edebilecek olsa da AB, yeniden kullanılabilir alternatifleri teşvik etmeyi hedefliyor. Bu kapsamda, 12 Şubat 2027’den itibaren tüm kafe ve restoranlar müşterilerine kendi kahve kupalarını veya yemek kaplarını getirme seçeneği sunmak zorunda olacak.
Bir yıl sonra zincir restoranlar ve gastronomi işletmeleri yeniden kullanılabilir bardaklar sunmakla yükümlü hâle gelecek. Küçük ölçekli kafe ve restoranlar bu zorunluluktan muaf tutulacak.
12 Şubat 2029’dan itibaren, fast food ve paket servislerde kullanılan polistiren köpükten üretilmiş plastik kaplar yasaklanacak. Sipariş edilen yiyeceklerin sıcak kalmasını sağlayan beyaz köpük kutular bu kapsamda yer alıyor.
2030 yılında ise restoran içinde veya açık alanlarda tüketilen yiyecek ve içeceklerde tüm tek kullanımlık plastik ambalajlar yasaklanacak. Masalarda bulunan tek kullanımlık şeker, tuz, ketçap ve mayonez paketleri de kaldırılacak. Ancak paket servis siparişlerinde bu ürünlerin kullanımına izin verilecek. Küçük işletmeler için bazı muafiyetlerin uygulanması öngörülüyor.
Otellerde kullanılan küçük plastik şampuan ve sabun ambalajları da yasak kapsamına alınacak.
2030’dan itibaren yüzde 70’ten daha düşük oranda geri dönüştürülebilen ambalajların satışına izin verilmeyecekFotoğraf: Jana Rodenbusch/REUTERS
“Yoğurt kaplarının” dönüşümü
AB üyesi tüm ülkelerin, Almanya’da uzun süredir uygulanan sisteme benzer şekilde, tek kullanımlık plastik şişe ve içecek kutuları için depozito sistemi kurması gerekecek.
2030’dan itibaren yüzde 70’ten daha düşük oranda geri dönüştürülebilen ambalajların satışına izin verilmeyecek.
Plastik şişeler bu kriteri karşılamakta zorlanmazken, farklı malzeme ve moleküllerden oluşan yoğurt kapları gibi ambalajların geri dönüşümü daha karmaşık kabul ediliyor.
Bu nedenle sektör temsilcileri, Avrupa Komisyonu’nun “kimyasal geri dönüşüm” yöntemini de resmi bir geri dönüşüm yöntemi olarak tanımasını talep ediyor.
Bu yöntemde plastikler yüksek sıcaklıklarda moleküllerine ayrıştırılıyor. Ancak süreç yüksek enerji tüketimi gerektiriyor ve zaman zaman kanserojen olabilecek zararlı maddeler ortaya çıkarabiliyor.
Çevre örgütleri ise yöntemi “göstermelik bir çözüm” olarak eleştiriyor.
AFP / BK,MUK
